www.uydd.org.tr

www.facebook.com/ustunyetenekliler

twitter.com/#!/Ustunyetenekli

Üstün Yeteneklilerle İlgili Bilgi Kaynağınız

Bu site AB Grundtvig projesi hibe desteğiyle kurulmuştur.

Site ve içeriğinden dolayı AB Grundtvig projesi ve ulusal ajans hiçbir şekilde sorumlu değildir.

Üye Girişi

Site İstatistikleri
Toplam Üye:406
Son Üyemiz:Valenti...
Bölüm:11
Kategori:36
İçerik:289
İçerik Okunma:251053
Bağlantılar
Site Ziyaretçileri
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugün159
mod_vvisit_counterDün295
mod_vvisit_counterBu Hafta986
mod_vvisit_counterBu Ay6355
mod_vvisit_counterHepsi298742
Google Arama
Özel Arama
sosyal medyada paylaşın..
Austria CREATIVITY (YARATICILIK)
Google bookmarkDel.icio.usTwitterFacebookJP-Bookmark
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 0
ZayıfEn iyi 
PACT:GT - Austria

1. CREATIVITY (YARATICILIK)

Yaratıcılık daha önce varolmayan bir şeyi ortaya çıkarma yeteneğidir. Bir problemin çözümü, bir icat yeni bir tasarımın buluşu gibi. Üstün yeteneklilik genellikle yaratıcılıkla bağlantılıdır.

(örnek: Renzullinin üstün yeteneklilik modeli)

Uzun vadeli projelerde yaratıcılık süreci birkaç evreden oluşur.

Problem oluşturma

Araştırma

Kuluçka dönemi

Aydınlanma dönemi

Detay ekleme

Değerlendirme

Yaratıcı başarılar genellikle eski bilgiye dayanır. Yaratıcılık süreci içinde eski bilgiler sorgulanır, tekrar gözden geçirilir ve genişletilir.

Yaratıcılık aynı zamanda kültürle bağlantılıdır. Sonuçlarının içinde bulunduğu kültürde değerli olması gerekir yoksa bu düşünceler ‘yaratıcı’ olarak değerlendirilmez.

Yaratıcılığı neler engeller veya geliştirir?

Psikolog Mihaly Csikzentmihaly’e göre insanın bulunduğu çevresi yaratıcılığı engelleyebilir veya geliştirebilir. ‘Yaratıcılığı incelerken yalnızca bireye odaklanırsanız bu elma ağacının nasıl meyve verdiğini anlamak için yalnızca ağacı incelemek gibi bir şey olur. Halbuki, onu besleyen toprağı ve güneşi ihmal etmemek gerekir’

Ebeveynler bireyin çevresi olarak çocuklarının yaratıcılık özelliğini engelleyebilir veya geliştirebilirler.

 

Yaratıcılığı engelleyen davranışlar şunlardır.

 

Çocuktan mutlak kurallara uymasını istemek

Her şeyi bildiğini iddia etmek

Çocuğun zihinsel ve pratik düşüncesine (zekaya) hakim olmak

Çocuğun yeni fikirlerine birden tepki vermek ve değerlendirmek

Çocuğa cinsiyetine göre davranışlar göstermesini beklemek

Yukarıdaki durumlara verilebilinecek birkaç örnek cümle

‘Sen bunu asla başaramazsın’

‘Bu şundan dolayı asla mümkün olmaz’

‘Bunu nasıl fark edeceksin?’

‘Herkes bunu zaten biliyor’

Yaratıcılığın engellenmesi çocuklarda pasif davranışlara, motivasyon eksikliğine, risk almaya karşı isteksiz olmasına yol açabilir. Hata yapma korkusunu çoğaltır ve değişimlere kapalı olmasına neden olabilir.

 

Ebeveynlerin yaratıcılığı geliştirmek için uygulayabilecekleri davranış ve karakteristik özellikler

Açıklık ve tolerans

Eleştiri ve çatışmalarla başa çıkma kapasitesi

Problem duyarlılığı

Esneklik ve özgün davranış

Sıra dışı çözümler geliştirme cesareti

Merak ve istek

Kişinin düşünce sürecine olan duyarlılık

 

Psikolog Robert Sternberg için yaratıcı davranış bilinçli kararlara dayanır. Bu da demek ki insan şunlara karar vermelidir.

problemleri yeni bir yolla tanımamla

yeni çözümleri ‘satmak’ (kabul ettirmek)

engellerin üstesinden gelmek

Çözümsüzlüğü tolere etmek

Kendine güveni geliştirmek

Yapmaktan hoşlandığı şeyleri bulmak

Yaratıcılık eğitilebilinirmi?

 

Yaratıcılık belli bir dereceye kadar geliştirilebilir ve eğitilebilir.

Aşağıdaki egzersizler yaratıcılığın teşvik edilmesinde kullanılabilir.

‘Tuğla’ egzersizi

Bir grup hikayesi anlatmak

Kelime oyunları

Maluma ve Takete

‘Peki ya….’

Daha büyük yaştaki çocuklar için Edward De Bonos isimli yazarın Thinking Hats (Düşünme Şapkaları adlı kitabı da yaratıcı problem çozümleme için tavsiye edilebilir.

Referanslar

 

2. ÜSTÜN YETENEKLİ KARDEŞLER

Ailede bir çocuk üstün yetenekli olarak tanımlandıysa, kardeşinin veya kardeşlerinin de üstün yetenekli olma şansı çok yüksektir. Buna rağmen, yalnızca tanımlanan çocuk özel bir programa katılıyorsa diğer kardeşler kendisini dışlanmış hissedebilir ve hem aile içinde hem de kardeşlerle gerilimler yaşanabilir.

Genellikle küçük kardeşler büyüğün henüz keşfetmediği yada ilgilenmediği yeni ilgi alanları keşfetmeye çalışırlar. Örneğin abla matematik konusunda çok yetenekli ve bu yeteneği de fark edildi ve destekleniyorsa küçük kardeşin matematiğe ilgi ve yeteneği olmasına rağmen ilgilenmiyor gözükebilir. Ve bu alanda çalışmaz. Bunun yerine başka bir ilgi alanına konsantre olabilir. Başka bir alanla ilgilenmek onun bir başka kardeşle kıyaslanmadan kendi hızında devam etmesini sağlar.

Çocuğunuzu ‘üstün yetenekli’ olarak etiketlemenin etkileri

Pek çok araştırma üstün yetenekli çocukların diğer normal yetenekte olan kardeşlerine karşı daha negatif oldukları yönündedir. Ve bu kardeşlik ilişkilerini diğer ailelerin çocuklarından daha negatif olarak algılarlar.

Tuttle ve Cornel, 1993 tarafından yapılan bir çalışmada anneler tanımlanmış çocuklarını tanımlanmamış çocuklardan açıkça ayırt ettiler.  Tanımlanmış çocuklar tanımlanmamış kardeşlerinden akademik, sanat, yaratıcılık, liderlik müzik ve sosyal yeteneklerde seviyeleri çok daha yüksek çıkmıştır.

İlk doğan çocuklar üstün yetenekli olarak tanımlandıklarında kardeşlik ilişkilerin daha pozitif olarak tanımlamışlardır. Fakat ikinci doğan kardeşler üstün yetenekli olarak da tanımlandıkların ilişkileri daha az pozitiftir. Çocuklar ilişkide daha az sıcaklık ve yakınlık belirtmişlerdir. Bu sonuç küçük kardeşlerin de tanımlanmasıyla ilişkide daha fazla rekabet, kıskançlık gibi problemlerin ortaya çıktığını vurgular.

 

Cinsiyet

Aynı cinsiyetten olan çocuklar IQ anlamında birbirlerine karşıt cinsiyetten olanlara göre daha yakındır. İki kız kardeş bir erkek bir kız kardeşe göre birbirlerini entelektüel olarak daha fazla olumlu etkiler. Aynı durum iki erkek kardeş için de geçerlidir.

Küçük kardeşler büyük kardeşlerden daha fazla fayda sağlarlar özellikle konuşma- dilbilgisi zekası düzeyinde (kelime dağarcığı, anlama, algılama, vb.) Eğer yaş farkı 3 veya 4 yıl ise bu etkileşim daha da fazladır.

Erkek kardeşler kız kardeşlere göre daha fazla rekabet halindedirler.

 

İlk doğan Çocuklar:

İkinci çocuklar (küçük kardeşler) abi veya ablalarına ya da tek çocuklara göre daha az sıklıkta üstün yetenekli olarak tanımlanırlar. Abi veya ablalarının izlediği yolun tam tersi bir istikamete yönelirler ve daha az başarı odaklıdırlar.

İlk doğan çocuklar Nobel Ödül kazanan ve klasik müzik besteleyicisi olarak daha fazla görülürler. 20ci yüzyılda 314 başarılı kişiliklerden yüzde 46sının ilk doğan çocuklar olduğu belirlenmiştir.

Bazı araştırmalarda ilk doğan çocuk ve üstünlük arasında belli bir korelasyon olduğu kanıtlanmıştır. Daha sonra doğan çocuklar devrim liderleri ve bilim adamları olma eğilimindedirler ve ilk doğan abi veya ablalarından daha fazla yaratıcı oldukları da belirlenmiştir.

 

Ilk doğan çocukların üstünlükleri ile ilgili teoriler:

Kaynak Seyreltme modeli (Judith Blake)

 

Bu model ebeveyn kaynaklarının ( para veya kişisel ilgi) sınırlı olduğunu vurgular. Kardeşlerin ebeveyn kaynaklarını tek çocuğa oranla daha azalttığı yönündedir. Ebeveynler kaynaklarının yüzde 100ünü tek çocuğa veya kardeşi olmamış çocuğa aktarırlar. Birden fazla çocuğu olan ebeveynler kaynaklarını daha adil dağıtmalıdırlar.

 

Birliktelik Modeli ( Robert B. Zajonc ve Greg Markus)

  1. İlk doğan çocuklar ebeveynlerinin ilgisini paylaşmak zorunda değiller, bu yüzden yeni bir sorumluluk için ebeveynlerinin tam ilgilerini alırlar.
  2. .İlk doğan çocuklar daha fazla yetişkin konuşmayla haşır neşir olurlar. Daha sonra doğan çocuklar büyük kardeşlerin daha az gelişmiş konuşmalarına maruz kalırlar.
  3. Daha fazla çocuk aileye katıldıkça genel entelektüel ortam fazla olgun olmaz.
  4. İlk doğan çocuklar genellikle kardeşlerinin pek çok sorularını cevaplamak zorunda kalırlar ve onlara pek çok şeyin nedenini açıklarlar. Bu öğretim metodu onların zihinsel yeteneğini arttırır. Dahası, başkalarına bir şeyler öğretmek onların konuşma yeteneklerini de geliştirir. Çok nadir durumlar dışında, en küçük kardeşler abi ve ablalarına öğretmenlik yapma fırsatını bulamazlar.
  5. IQ anlamında, birkaç yıl sonra ikinci doğan küçük kardeşler büyükleri geçer. Fakat bu ilerleme ergenliğin devamında eşitlenir çünkü büyük çocuk uzun süren eğitmenlik (kardeşine) modelinden daha fazla faydalanacaktır.

Referanslar

 

 

3. STRESLE MÜCADELE

Çalışmalar gösteriyor ki üstün yetenekli çocuklar diğer çocuklara kıyasla daha fazla stres yaşıyorlar fakat stres oluşturan fakörler (stesin kaynakları) farklıdır.

Üstün yetenekli çocuklar için stres oluşturabilecek etkenler şunlar olabelir:

… pek çok farklı yetenek ve karar vermek zorluğu

… mükemmeliyetçilik

…asinkronik gelişim

… çevre tarafından empoze edilen abartılı istekler

… yüksek duygusallık

… yetenekli olarak etiketlenme korkusu ya da kaygısı

Kritik yaşam olayları ve günlük kargaşalar herkes için stres oluşturabilir. Fakat stesin algılanması çok bireyseldir: yani bir insan için çok stresli olan bir olay bir başkası için stresli olmak anlamına gelmez.

Ayrıca flow dediğimiz ( bir konuya odaklanarak etraftaki her şeyi unutma olayı) herkes için farklıdır. Aşağıdaki tablo flow denilen durumun kişinin yetenek ve ilgi alanlarının bir görevin gereklilikleri ile uyuştuğu zaman ortaya çıktığını ve aşırı talepten dolayı stresin olmadığı veya aşırı sıkılma durumlarının olmadığı zamanlarda ortaya çıktığını göstermektedir.

 

Stresle nasıl baş edilir

Her şeyden önce herkesin kaynakları ile bilgileri olması gerekir. ‘Beni neler rahatladır?’ gibi sorular kişilerin kendilerini rahatlatan kaynaklarını bulmasına yardımcı olur.

Stresle başa çıkmanın birkaç stratejisi vardır. Bunların çoğunu kısa vadeli ve uzun vadeli stratejiler olarak gruplandırılabilir. Bunları davranışlar, yaklaşımlar ve çevre olarak da gruplandırabiliriz.

Yaklaşımlar ile ilgili stratejiler kontrol odaklanmasıyla yakından ilgilidir.

Yüksek iç kontrol odağı olan kişiler olayların kendi yaklaşımları ve hareketleri sonucu ortaya çıktığına inanırlar. Yüksek dış kontrol odağı olanlar ise olayların kader, şans veya başka güçlü kişiler tarafından kontrol edildiğine inanırlar. (http;//en.wikipedia.org/wiki/Locus of control accessed September 4, 2009)

Davranışlarla ilgili başa çıkma stratejiler stres tepkilerini azaltabilen davranışsal hareketlerle ilgilidir. Bunlarla ilgili örnekler rahatlama teknikleri ve bir şeyi kendi zaman diliminde yapma olayıdır.

Çevreyle ilgili başa çıkma stratejiler kişinin etrafında bulunan elementleri kullanarak stresi azaltmayla ilgilidir. Bunlar belli aktiviteler için zaman oluşturma veya aile tatilleri olabilir.

Referanslar

Daha fazlasını öğrenmek isteyenler için

Çocuğunuzun stresle başa çıkmasında yardımcı olmak istediğiniz zaman onunla iyi bir iletişimde olmak çok önemlidir. İyi bir ilişki için temel nokta birbirine saygılı ve anlayışlı iletişim halinde olmaktır ve bu iletişim i-mesajlar ve aktif dinlemeyi içerir.

İ-mesajlar:

I- mesajlar özellikle konuşmacının ilgi alanıyla çakıştığı zaman karşısındakini suçlamayan, yargılayıcı olmayan mesajlardır. I- mesajlar kabul edilemeyen davranışın konuşmayıcıyı nasıl etkilediğini ve onu nasıl hissettiğini sağlayan mesajlardır. Bir I-mesaj örneği:

‘ Sen benim halıma kum kutusundan kum fırlatırsan onu temizlemek benim zamanımı alacaktır ve ben de bunu yapmaktan hoşlanmıyorum.’ Bu tarz bir cümledir.

 

 

 

Aktif Dinleme:

‘Aktif dinleme grup üyelerinin fikirlerini ve duygularını kendi kelimelerinizle yansıtma yeteneğidir.  Aktif dinlemenin önemli bir amacı grup üyesinin veya çocuğun kendi problemlerini anlaması ve bağımsız olarak çözümler çıkarabilmesidir.’

I-mesajlar ve aktif dinleme kavramları psikolog Thomas Gordon’un orijinal fikirleridir ve bu kavramları ‘Parent Effectiveness Training’ (Etkin Ebeveyn Eğitimi) isimli popüler kitabında tanımlamıştır.

 

4. ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUĞUNUZU EVDE DESTEKLEME

 

Üstün yetenekli çocukların evde özel bir eğitime ihtiyaçları yoktur.  Onların her çocuk gibi çevrelerini bağımsız yada özgürce araştırma fırsatı veren sevecen ve bütüncül bir eğitime ihtiyaçları vardır. Zihinsel yeteneklerini geliştirmenin yanı sıra bütüncül bir gelişme sosyal, duygusal ve motor yeteneklerini de geliştirir. Çocuğa farklı dürtüler ve izlenimler vermek onun beyin gelişimini destekler. Çocuğun oyun alanı ve araştırması için özgür alan bırakılması onun bir işe odaklanmasını destekler.

Çocuğun kişiliğinin gelişimi de onun yetenek gelişimi için çok önemlidir. Bu alanda ebeveynler çocuklara etkiler ve rol model olarak davranırlar. Kendine güvenen, bir işte kararlı, elde ettiği başarılardan zevk alan ve doğru problem çözümleme stratejileri geliştirmek çocuğun kişiliğinin gelişmesinde önemli rol oynar.

Çocukların ihtiyaçlarını karşılamak için ebeveynler kendilerine şu soruları sormalıdırlar. Çocuğumun neye ilgisi var? Tercihleri nelerdir? Ne kadar dürtülemeye ihtiyacı var? Kendisine ait ne kadar zamana ihtiyacı var? Günlük ritmi nedir? Nerelerde desteğe ihtiyacı var? Kendi yetenekleri içinde ebeveyninin güvenine nerede ihtiyacı var?

Üstün yetenekli çocuğuma evde nasıl destek olabilirim?

Çocuğunuzun yetenek ve üstün özelliklerini desteklemek onun ilgi alanları ve ihtiyaçları yönünde olmalıdır. Çocuk desteğin niteliğine, uzunluğuna ve yoğunluğuna kendisi karar vermelidir. Yine de ebeveynler çocuklarının yeni ilgi alanları denemelerini desteklemelidirler.

Bütünsel bir destek zihinsel-matematiksel, konuşma-dilsel, sosyal, müzik ve motor yeteneklerini içerir. Yalnızca zihinsel gelişimine odaklanmak çocuğun öğrenme ve sosyal davranışlarında problemlere yol açabilir.

Ana deneyimler vazgeçilmezdir. Çocuk ormanla ilgili bir şey öğrenirken bu ormana giderek yapmalıdır. Yalnızca ormanla ilgili bir kitap okuyarak değil. Çocuklar en iyi doğrudan deneyimlerle öğrenirler. Örneğin bir şey üretirken dokunabildikleri ve çabaladıkları zaman daha iyi öğrenirler. Fakat, çocuğun ilgi alanları ve ihtiyaçları her zaman odak noktası olmalıdır. Eğer çocuğun dinazorlar, uçaklar ve orta çağlarla daha fazla ilgileniyorsa, tabiatla ilgili konulardan fazla zevk almayacaktır.

Çocukların gerçek ilgi alanlarının ne olduğunu bulana kadar onlara pek çok farklı deneyim seçeneği sunulmalıdır. Onları orman yürüyüşlerine götürmek, el zanaatları ile tanıştırmak, vahşi hayvanları izletmek, farklı müzik aletlerini ve spor dallarını denetmek, tiyatroya veya müzeye götürmek çocukların kendi ilgi alanlarını ve yeteneklerini keşfetmeleri için bir fırsattır. Bazı üstün yetenekli çocukların sporu sevmedikleri yargısı yapılmıştır, halbuki onların favori sporlarını bulma fırsatı tanınmamıştır.

Kitaplar çocuklar için yeni ve macera dolu dünyalar sunar. Pek çok üstün yetenekli çocuk için kitap okuma çok önemli bir aktivitedir. Çocuğunuza kütüphaneyi nasıl kullanacağını öğretin.

Çocuğunu soruların cevaplarını kendisinin bulması için destekleyin: Doğrudan deneyimlerle, kitaplarla, dergilerle, CD’ler, belgeseller, bilgisayar programları, internet veya bir müzeyi ziyaret ederek. Çocuğunuz kendi başına bilgiye ulaşmanın yolunu öğrenecektir. Yeni gerçekleri öğrenmekten ziyade onlara ulaşmak için araştırma tekniklerini öğrenmek ve entellektüel rekabetle uğraşmanın çocuğunuz üzerinde yarattığı mutluluk ve zevk daha önemlidir.

Çocuğunuzun bir problemin çözümünü bulmak için desteklemek istiyorsanız ona doğrudan önerilerde bulunmayın. ‘Bulmacanın parçası burası’ demek yerine problem ve çözümü arasında ilişkiyi gösterebilirsiniz. (örneğin bu bulmaca parçasının buraya olması için şu renklerde olması gerekir gibi)

Okul öncesi yaşlarda ebeveynlerin dilsel ve sosyal-duygusal eğitimi çocuk açısından çok önemlidir. Çocuğunuzla deneyimleri hakkında konuşun. Birlikte okuduğunuz kitaplar ve hikayeler hakkında konuşun. Sosyal-duygusal eğitim demek kararlarınızın açıklamasını yapmanız demektir. Üstün yetenekli çocuklar çok soru sorarlar. Kararınızın arkasındaki nedenlerinizi ona açıklamak ona saygınızı gösterir.

Müzik aleti çalmayı öğrenmek zihinsel gelişim açısından çok büyük bir dürtüdür. Fakat alet çalmasını öğrenmenin uzun bir zaman gerektirdiğini bilmesi gerekir.

Yabancı bir dil öğrenmek de müzik eğitimi gibi bilişsel zeka gelişimini artırır. Çocuklar ikinci bir dili erken yaşta öğrendikleri zaman, her iki dil de beynin aynı bölümünde gelişir.

Yukarıda bahsedilen bütün konuların başlıca prensibi şudur: Çocuğunuzu destekleyin fakat aşırıya kaçmayın. Almancada bir deyim vardır. ‘ Ağacın kökünü durmadan çekseniz bile daha hızlı büyümeyecektir’.

Aile içinde:

Çocuğunuz için dürtüler oluşturun

Çocuğunuzun ilgi alanlarını paylaşın ve ilgilenin

Çocuğunuzla mümkün olduğunca konuşun

Çocuğunuzun entelektüel yeteneklerini fazla övmeyin

Yetenek gelişimi aynı zamanda kişilik gelişimidir. Çocuğunuza verebileceğiniz sevgi dolu ve güvenli bir ilişki çocuğunuzun gelişimini desteklemek için yapabileceğiniz en iyi şeydir.

Özgürlük ve başarı arasında bir denge oluşturmak çocuğun kişilik gelişimi açısından çok önemlidir.

Eğer gerekirse çocuğunuza açık sınırlar çizin. Fakat kararlarınızın nedenlerini ona mutlaka açıklayın.

Çocuğunuzu başka çocuklarla asla kıyaslamayın, yalnızca kendisiyle kıyaslayın.

Sonuçta: Kendinizi çocuğunuzun yetenek gelişiminde onun kölesi yapmayın.

REFERANSLAR

 

 

 

 

 

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Eğitimlerden Rastgele Resimler

Arşivden Rastgele Makaleler

Her istediğine 'evet' derseniz doyumsuz bir çocuk olur
"Çocuğum mutlu olsun yeter ki!" diyerek onların her istediğini yapan, kuralları daha çok evin küçüklerinin belirlediği aşırı hoşgörülü ailelerde yetişen çocuklar daha bencil, doyumsuz ve mutsuz oluyor. Evde sanki dünya kendi etrafında döndüğünü zanneden çocuk, büyüdüğünde de bu sürecin devam etmesini istiyor.

 

Devamını oku...